Spyware: zo merk je dat je telefoon wordt bespioneerd, en dit kun je veilig doen

Spyware is volgens Veiliginternetten.nl malware die de activiteiten op je computer, smartphone of tablet 'bespioneert' en registreert zonder dat je het doorhebt, en die informatie doorstuurt naar een ander. Vaak is het doel geld, bijvoorbeeld via identiteitsfraude. Maar spyware kan ook persoonlijk zijn: Offlimits noemt stalkerware en gps-trackers waarmee iemand je live locatie bekijkt en volgt. Een cyberstalker is volgens de hulplijn meestal iemand die je persoonlijk kent, zoals een (ex-)partner. In de Veiligheidsmonitor 2025 van het CBS was bij 20 procent van de slachtoffers van online stalken de ex-partner de dader.

De signalen

• De algemene tekenen van malware: een toestel dat trager is, pop-ups waar je niet om vroeg, een virusscanner of firewall die vanzelf uitgaat.
• Een partner of ex die steeds wil weten wat je doet, met wie je praat en waar je bent, of die ongevraagd in je telefoon en mail kijkt. Veilig Thuis noemt dat signalen van dwingende controle in een relatie.
• Apps met toegang tot je locatie, camera of microfoon die je niet herkent. Veiliginternetten.nl raadt aan bij elke app na te gaan of die toegang echt nodig is.
• Apparaten die aan je Apple Account of je WhatsApp gekoppeld zijn en die je niet herkent.
• Een onbekende gps- of bluetooth-tracker: Offlimits noemt gps-trackers als middel om iemands live locatie te volgen.

Eerst je veiligheid

Denk je dat een partner, ex of iemand anders uit je omgeving spyware op je telefoon heeft gezet, verwijder het dan niet meteen en verander niet halsoverkop je instellingen. Wie meekijkt, kan merken dat er iets verandert, en dat kan de situatie gevaarlijker maken. Apple zegt het in zijn gids voor persoonlijke veiligheid duidelijk: sta stil bij de mogelijke gevolgen voor je veiligheid en privacy voordat je wijzigingen aanbrengt of informatie verwijdert. En doet de politie onderzoek, of wil je dat ze dat gaan doen, bespreek dan eerst met de politie of je de ander kunt blokkeren of rapporteren, raadt Offlimits aan.

• Veilig Thuis: bel gratis 0800-2000, ook anoniem, of chat via veiligthuis.nl. De chat is 24 uur per dag en 7 dagen per week bereikbaar. Bij direct gevaar bel je 112.
• Offlimits-hulplijn bij cyberstalking: chat via de website of bel 0800-0033.
• Slachtofferhulp Nederland: emotionele, praktische en juridische ondersteuning via 0900-0101.
• Politie: bij stalking op internet kun je met je bewijsmateriaal naar het politiebureau en zelf kiezen of je een melding of aangifte doet. Een afspraak maak je via 0900-8844.

Verzamel bewijs

Houd een logboek bij met datum, tijd, locatie en duur van wat er gebeurt, maak zo mogelijk foto's en bewaar e-mails en sms'jes, adviseert de politie. Maak screenshots voordat je iemand blokkeert, zegt Offlimits. Gebruik voor alle informatie en communicatie die de ander niet mag weten een apparaat dat je vertrouwt; Offlimits noemt ook een nieuwe simkaart of een geleende oude telefoon.

Op een iPhone: Veiligheidscontrole

Met Veiligheidscontrole (iOS 16 of nieuwer, met twee-factor-authenticatie voor je Apple Account) bekijk je wie toegang heeft tot je gegevens en je locatie, welke apparaten aan je Apple Account gekoppeld zijn en welke apps toegang hebben. Je vindt het via Instellingen > Privacy en beveiliging > Veiligheidscontrole. Met Beheer delen en toegang bekijk en wijzig je het delen per persoon en per app; Noodherstel stopt meteen al het delen met alle mensen en apps. Met Stop snel, rechtsboven in elk scherm van Veiligheidscontrole, sluit je de Instellingen-app direct; je wijzigingen blijven bewaard. Apple's gids heeft ook onderdelen over configuratieprofielen bekijken en verwijderen en over het detecteren van ongewenste trackers.

Op een Android-telefoon

• Controleer of Apps scannen met Play Protect aanstaat: Play Store > profielicoon > Play Protect > Instellingen. Play Protect controleert ook apps uit andere bronnen en kan schadelijke apps uitschakelen of verwijderen.
• Bekijk in de instellingen van je telefoon welke apps toegang hebben tot je locatie, camera en microfoon, en trek toegang in die een app niet nodig heeft.
• Verwijder apps die je niet vertrouwt of niet via de Google Play Store hebt gedownload.

Ook buiten je telefoon

• Koppel WhatsApp Web los van computers waar de ander bij kan, en controleer in WhatsApp bij Instellingen > Gekoppelde apparaten welke apparaten zijn aangemeld.
• Ga na of andere accounts of apparaten aan de jouwe gekoppeld zijn, bijvoorbeeld via een gedeelde cloud.
• Verander je wachtwoorden, ook van je wifi, beveiligingscamera en andere slimme apparaten, en zet waar mogelijk tweestapsverificatie aan.

Voor de kleine groep mensen die door wie ze zijn of wat ze doen doelwit kan zijn van zeer geavanceerde spyware, heeft Apple de isolatiemodus (iOS 16 of nieuwer), te vinden via Instellingen > Privacy en beveiliging. Die beperkt bepaalde apps, websites en functies strikt. De meeste mensen worden nooit het doelwit van zulke aanvallen, zegt Apple.

Bij spyware gaat je veiligheid voor een schone telefoon: eerst hulp en bewijs, dan pas de app.