Keylogger: wat het is, hoe het je wachtwoorden steelt en hoe je je beschermt

Een keylogger is volgens de politie software die toetsaanslagen opslaat. Soms gaat het om een apparaatje dat op een USB-stick lijkt en tussen het toetsenbord en de computer wordt geplaatst; soms is de software op de computer zelf geïnstalleerd. Volgens de malwarelijst van de politie kan een keylogger ook muisbewegingen registreren en wat er op het scherm wordt getoond. Een crimineel komt zo bijvoorbeeld achter je inloggegevens.

Veiliginternetten.nl rekent de keylogger tot de spyware: cybercriminelen verzamelen er vertrouwelijke gegevens mee, zoals wachtwoorden en financiële gegevens, op computers, smartphones en tablets. Niet elke keylogger is crimineel; ze worden soms ook voor legale doeleinden gebruikt, bijvoorbeeld door de IT-afdeling van een bedrijf. Officiële Nederlandse cijfers over keyloggers bij particulieren hebben we niet gevonden.

Hoe een keylogger binnenkomt

• Via een link in een mailtje, WhatsApp-bericht of sms die, zonder dat je het ziet, van een cybercrimineel komt: door te klikken download je de kwaadaardige software.
• Verstopt in een illegale download die je op je apparaat zet.
• Mee met andere malware, zoals een Trojaans paard dat zich voordoet als iets anders en als spyware werkt.
• Als apparaatje tussen toetsenbord en computer. Volgens de politie moeten veel keyloggers weer uit de pc worden gehaald om ze uit te lezen.

Op een openbare computer

Gebruik je een openbare computer, bijvoorbeeld op een hogeschool, kijk dan of er een keylogger aanwezig is. Vind je er een, verwijder hem dan niet, maar waarschuw de systeembeheerder; die waarschuwt de politie. Politiemensen van de afdeling Forensische Opsporing kunnen het apparaatje onderzoeken op dna-sporen en vingerafdrukken. Keylogsoftware kun je niet zien, dus wees op openbare computers zo terughoudend mogelijk met het invoeren van gevoelige gegevens.

Kun je een keylogger zelf ontdekken?

Keylogsoftware zie je meestal niet. Let op de algemene signalen van malware en vooral op je accounts: inlogpogingen die je niet herkent, een wachtwoord dat niet meer werkt, berichten die uit jouw naam zijn verstuurd. De Fraudehelpdesk raadt na een hack aan je computer en telefoon te controleren op virussen, malware en keyloggers, of een expert dat te laten doen. Op haveibeenpwned.com kun je volgens de Fraudehelpdesk nagaan of je inloggegevens bij bekende datalekken zijn gestolen.

Wat je doet bij een vermoeden

1. Log uit op alle openstaande accounts en sessies op internet, en verwijder cookies en tijdelijke internetbestanden.
2. Werk je virusscanner bij en draai een volledige scan. In Windows-beveiliging kies je Virus- & bedreigingsbeveiliging > Scanopties > Volledige scan; komt de malware na een herstart terug, kies dan Microsoft Defender Antivirus (offline scannen).
3. Verander pas daarna je wachtwoorden, te beginnen met je e-mail en je bank. Doe je het eerder, dan kan nog actieve malware je nieuwe wachtwoord meteen zien, waarschuwt de politie.
4. Zet tweestapsverificatie aan op je belangrijke accounts.
5. Controleer de instellingen van je accounts. Wordt je mail automatisch naar iemand anders doorgestuurd, of staat er een onbekend telefoonnummer in je account bij een webshop? Verander het meteen.
6. Blijft de malware terugkomen, zet het apparaat dan terug naar de fabrieksinstellingen.

Op je telefoon

Keyloggers bestaan ook voor smartphones en tablets, zegt Veiliginternetten.nl, en ze komen daar op dezelfde manier binnen: via een link in een sms of WhatsApp-bericht, of verstopt in een download. Op een Android-telefoon controleer je of Apps scannen met Play Protect aanstaat (Play Store > profielicoon > Play Protect > Instellingen); Play Protect checkt ook apps uit andere bronnen en kan schadelijke apps uitschakelen of verwijderen. Download apps alleen in een officiële appstore en vraag je bij elke app af welke rechten hij echt nodig heeft.

Zo maak je een keylogger minder waardevol

Een keylogger steelt wat je typt. Met tweestapsverificatie is je wachtwoord alleen niet genoeg om in te loggen: ook als een crimineel het heeft, kan hij zonder de tweede stap niet verder, zegt Veiliginternetten.nl. Met een passkey, bij Google een toegangssleutel, typ je helemaal geen wachtwoord: je logt in met je vingerafdruk, gezichtsscan of schermvergrendeling. Toegangssleutels bestaan volgens Google alleen op je apparaten en kunnen niet worden opgeschreven of per ongeluk aan iemand worden gegeven.

• Gebruik voor elke website een ander, sterk wachtwoord, of een wachtwoordmanager, zoals de politie aanraadt. Zo voorkom je dat één scam of datalek toegang geeft tot al je persoonlijke gegevens, zegt Veiliginternetten.nl.
• Klik niet op links in e-mails die je niet vertrouwt en installeer geen illegale software.
• Houd je virusscanner en je apparaten up-to-date.

Een keylogger zie je niet, maar je kunt hem zijn buit afnemen: een ander wachtwoord per account en een tweede stap die hij niet kan overtypen.