Oprogramowanie szpiegujące: jak rozpoznać spyware na telefonie i bezpiecznie się go pozbyć

Oprogramowanie szpiegujące, czyli spyware, to według słownika gov.pl program, który zbiera dane o konkretnym użytkowniku, całkowicie nieświadomym jego obecności. Bywa narzędziem przestępców: CERT Polska opisał w 2025 roku kampanię SpyMax, rozpowszechnianą przez stronę udającą Google Play, z typowymi funkcjami trojana zdalnego dostępu, w tym keyloggerem i wykradaniem poufnych informacji. Może je też zainstalować ktoś bliski, np. partner lub były partner, który ma dostęp do Twojego telefonu. Najrzadziej jest to oprogramowanie wywiadowcze klasy Pegasus, wymierzone w nieliczne osoby.

Najpierw Twoje bezpieczeństwo

Jeśli podejrzewasz, że za oprogramowaniem stoi partner, były partner lub inna bliska osoba, nie usuwaj niczego pochopnie. Usunięcie aplikacji albo zmiana ustawień udostępniania może zwrócić jej uwagę i zaostrzyć sytuację. Apple w Podręczniku bezpieczeństwa osobistego radzi, by przed wprowadzeniem zmian lub usunięciem informacji rozważyć potencjalne zagrożenia dla bezpieczeństwa i prywatności. Najpierw porozmawiaj ze specjalistą.

• Pogotowie „Niebieska Linia” dla osób doznających przemocy domowej: 800 120 002, bezpłatnie, 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu. Porady także e-mailem (niebieskalinia@niebieskalinia.info), przez czat na niebieskalinia.info (2 godziny dziennie, od poniedziałku do piątku) i przez WhatsApp pod numerem 510-404-333 (poniedziałki 13.00–15.00). Konsultacje prawne: (22) 666 28 50, w poniedziałki i wtorki 17.00–21.00.
• W każdej sytuacji zagrożenia dzwoń pod 112 lub 997 i domagaj się procedury „Niebieska Karta”.
• Przestępstwo zgłosisz w dowolnej jednostce Policji albo w prokuraturze.

Co mówi prawo

Kodeks karny (art. 267 § 3) karze każdego, kto w celu uzyskania informacji, do której nie jest uprawniony, zakłada lub posługuje się urządzeniem podsłuchowym, wizualnym albo innym urządzeniem lub oprogramowaniem. Grozi za to grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat, a ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. Uporczywe nękanie, które wzbudza uzasadnione poczucie zagrożenia albo istotnie narusza prywatność, to z kolei przestępstwo z art. 190a § 1: od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności, także na wniosek pokrzywdzonego.

Zachowaj dowody

Zanim cokolwiek zmienisz, zrób zrzuty ekranu podejrzanych aplikacji, ustawień i wiadomości. Przy zgłoszeniu cyberprzestępstwa CBZC prosi o kopię korespondencji z SMS-⁠ów, e-maili i komunikatorów w niezmienionej formie oraz o opis, jakie dane wykorzystano.

Sygnały na telefonie

• Aplikacja, której nie instalowałeś, zwłaszcza z uprawnieniem „Dostępność” (ułatwienia dostępu) albo „Dostęp do powiadomień”. Na Androidzie takie zgody pozwalają odczytywać treści z ekranu i powiadomienia innych aplikacji.
• Aplikacja z dostępem do lokalizacji, mikrofonu lub aparatu bez wyraźnego powodu.
• Na iPhonie nieznany profil konfiguracji zarządzania urządzeniami mobilnymi (MDM), którego nie instalowali pracodawca ani szkoła, albo funkcja Klonowanie iPhone'a, której nie konfigurowałeś.
• Nieznane urządzenia na koncie Apple lub Google, obcy odcisk palca w Touch ID lub nieznany wygląd w Face ID.

Na iPhonie: Kontrola bezpieczeństwa

• Otwórz Ustawienia > Prywatność i ochrona > Kontrola bezpieczeństwa (iOS 16 lub nowszy, konto Apple z uwierzytelnianiem dwupoziomowym).
• Zarządzaj udostępnianiem i dostępem pozwala przejrzeć osoby i aplikacje jedna po drugiej, a Zerowanie awaryjne natychmiast zatrzymuje udostępnianie wszystkim.
• Przycisk Rezygnuj w prawym górnym rogu od razu zamyka Ustawienia i wraca do ekranu głównego; zmiany wprowadzone wcześniej zostają zachowane.
• Kontrola bezpieczeństwa nie obejmuje kont poza Apple, mediów społecznościowych ani urządzeń zalogowanych na inne konto Apple: te sprawdź osobno.
• Na iOS 15 i starszym skorzystaj z listy kontrolnej Apple: Ustawienia > [imię i nazwisko] > Urządzenia, przegląd aplikacji, profili MDM i funkcji Klonowanie iPhone'a.

Na Androidzie

• W Sklepie Google Play wybierz ikonę profilu > Play Protect > Ustawienia i włącz Skanuj aplikacje za pomocą Play Protect.
• W Ustawieniach > Prywatność i bezpieczeństwo (lub Prywatność) > Panel prywatności sprawdź, które aplikacje korzystały z lokalizacji, aparatu i mikrofonu, i zmień uprawnienia.
• Przejrzyj aplikacje z dostępem do ułatwień dostępu i powiadomień.
• Na koncie Google sprawdź panel Niedawne zdarzenia dotyczące bezpieczeństwa i listę urządzeń w sekcji Zarządzaj urządzeniami.
• Google radzi też usunąć w Gmailu filtry i reguły przekazywania e-maili, których nie ustawiałeś, wyłączyć podejrzane udostępnianie lokalizacji i udostępnianie albumów w Zdjęciach Google, o którym nie wiedziałeś.
• Pamiętaj o kolejności z początku poradnika: jeśli w grę wchodzi bliska osoba, zmiany wprowadzaj dopiero po rozmowie ze specjalistą i po zebraniu dowodów.

Pegasus i Tryb blokady

Jeśli ze względu na to, kim jesteś lub czym się zajmujesz, możesz być celem najbardziej wyrafinowanych ataków, Apple oferuje Tryb blokady (Ustawienia > Prywatność i ochrona > Tryb blokady). Ogranicza on m.in. większość załączników w Wiadomościach i uniemożliwia instalowanie profili konfiguracji. Apple wysyła też powiadomienia o zagrożeniach osobom, które były celem oprogramowania wywiadowczego. Według Apple zdecydowana większość użytkowników nigdy nie będzie celem takich ataków.

Przy oprogramowaniu szpiegującym najpierw dbasz o siebie, potem o telefon: pomoc i dowody przed usunięciem aplikacji.