Kradzież tożsamości: jak zastrzec PESEL, zastrzec dowód i co zrobić krok po kroku

Kradzież tożsamości to sytuacja, w której ktoś wykorzystuje Twoje dane, np. PESEL, serię i numer dowodu, żeby wziąć kredyt, podpisać umowę z operatorem albo podszyć się pod Ciebie. Kodeks karny (art. 190a § 2) karze podszywanie się pod inną osobę i wykorzystywanie jej wizerunku lub danych, które wyrządza jej szkodę majątkową lub osobistą; ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. Skala jest duża: w samym III kwartale 2026 roku banki udaremniły 16 316 prób wyłudzenia kredytów na łączną kwotę 457,9 mln zł, podaje Związek Banków Polskich.

Jak zastrzec PESEL

Zastrzeżenie numeru PESEL to wpis w Rejestrze Zastrzeżeń Numerów PESEL. Od 1 czerwca 2024 roku banki i inne instytucje finansowe muszą sprawdzić rejestr m.in. przed zawarciem umowy kredytu lub pożyczki; ustawowy obowiązek mają też notariusze i operatorzy telekomunikacyjni. Z usługi może skorzystać każdy pełnoletni posiadacz numeru PESEL, a zastrzeżenie jest bezpłatne i działa od razu, bez rozpatrywania wniosku. Według Ministerstwa Cyfryzacji (26 maja 2026 roku) zrobiło to już ponad 8 milionów osób.

1. Przez internet: na stronie gov.pl „Zastrzeż swój numer PESEL lub cofnij zastrzeżenie” kliknij przycisk usługi albo od razu zaloguj się w serwisie mObywatel.gov.pl. Możesz też skorzystać z aplikacji mObywatel.
2. Zaloguj się profilem zaufanym, podpisem kwalifikowanym, e-dowodem albo danymi do bankowości elektronicznej.
3. Wybierz Zastrzeż PESEL i potwierdź. Zastrzeżenie działa natychmiast.

W urzędzie: w dowolnym urzędzie gminy złóż podpisany wniosek o zastrzeżenie numeru PESEL. Formularz wypełnisz w domu albo poprosisz urzędnika o wydruk z systemu; sprawdź wtedy, czy dane są poprawne. Pokaż dowód osobisty (także w aplikacji mObywatel) lub paszport. Urzędnik od razu wprowadzi wniosek do systemu i wyda potwierdzenie zastrzeżenia.

Z zastrzeżonym numerem PESEL nadal zarejestrujesz się do lekarza, zrealizujesz receptę, wypłacisz pieniądze z bankomatu, zlecisz przelew, wyjedziesz za granicę i załatwisz sprawę urzędową. Gdy sam chcesz wziąć kredyt, cofnij zastrzeżenie w tym samym miejscu: bezterminowo albo do wskazanej daty i godziny, po której system automatycznie zastrzeże numer ponownie. Rejestr pozwala też sprawdzić historię weryfikacji Twojego numeru przez instytucje i firmy. Problem z zastrzeżeniem? Pomoc: zastrzeganie-pomoc@cyfra.gov.pl lub +48 422 535 460.

Co daje zastrzeżenie według ustawy

Skutki prawne wprowadziła ustawa z 7 lipca 2023 roku o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania niektórych skutków kradzieży tożsamości. Dodała ona do Prawa bankowego art. 105d: jeśli bank zawarł umowę kredytu, pożyczki, rachunku lub leasingu, gdy Twój PESEL był zastrzeżony, nie może domagać się od Ciebie spłaty ani sprzedać tej wierzytelności. Taka sama zasada dotyczy kredytodawców z ustawy o kredycie konsumenckim. Przy zastrzeżonym numerze bank wstrzymuje też na 12 godzin wypłatę gotówki w placówce, jeśli suma wypłat z danego dnia przekracza trzykrotność minimalnego wynagrodzenia. Operatorzy sprawdzają rejestr przed wydaniem duplikatu karty SIM, co według CERT Polska jest najskuteczniejszą blokadą SIM-swapu.

Zgubiony lub skradziony dowód: zastrzeż dokument

• Najpierw zastrzeż dowód w systemie DOKUMENTY ZASTRZEŻONE Związku Banków Polskich: w swoim banku albo w dowolnym banku przyjmującym zastrzeżenia od osób, które nie są jego klientami, w wielu bankach także telefonicznie pod numerem 828 828 828.
• Od 9 lutego 2026 roku u wszystkich użytkowników mObywatela działa usługa Zastrzeż dokument: Usługi > Ochrona danych > Zastrzeż dokument. Potrzebujesz wersji aplikacji 4.75.0 lub nowszej, pełnoletności i mDowodu. Zastrzeżenie zrobione w aplikacji cofniesz tylko w aplikacji.
• Jeśli dokument skradziono, powiadom policję. Utratę dowodu zgłoś też w urzędzie gminy i złóż wniosek o nowy dokument.
• Z bazy korzystają m.in. banki i operatorzy komórkowi. W III kwartale 2026 roku trafiły do niej 306 103 nowe zastrzeżenia dokumentów tożsamości.

Ktoś użył Twoich danych: unieważnij dowód

Jeśli podejrzewasz, że Twoje dane, w tym seria i numer dowodu, posłużyły np. do wzięcia kredytu albo podpisania umowy z operatorem, zgłoś to w dowolnym urzędzie gminy. Musisz uprawdopodobnić zdarzenie, np. pismem lub e-mailem od firmy o wycieku danych. Urzędnik od razu unieważni dowód, a jeśli masz ukończone 18 lat, Twój PESEL zostanie zastrzeżony z urzędu. Przez internet, z profilem zaufanym lub e-dowodem, od 1 stycznia 2026 roku załatwisz tę sprawę tylko przez e-Doręczenia. Unieważnienia nie da się cofnąć: potem składasz wniosek o nowy dowód.

Kolejne kroki po kradzieży tożsamości

1. Złóż zawiadomienie o przestępstwie w dowolnej jednostce Policji lub w prokuraturze. Zabierz korespondencję, dokumenty umów zawartych na Twoje dane i datę zastrzeżenia PESEL; zgłoszenie pomoże też w sporze z bankiem.
2. Sprawdź swoje dane w BIK oraz w biurach informacji gospodarczej (KRD, BIG InfoMonitor, ERIF). Z każdego biura informacji gospodarczej bezpłatnie pobierzesz raport o sobie raz na 6 miesięcy, a RODO daje Ci prawo dostępu do danych.
3. BIK zapewnia bezpłatny Pakiet BIK osobom, które padły ofiarą wyłudzenia kredytu i pokażą potwierdzenie zgłoszenia sprawy na policję.
4. Skontaktuj się z instytucją, w której zawarto umowę na Twoje dane, i zakwestionuj ją.
5. Zmień hasła i włącz weryfikację dwuetapową, jeśli razem z danymi mogły wyciec dostępy do kont.

Wyciek danych: przykład MyDr

12 sierpnia 2026 roku Ministerstwo Cyfryzacji poinformowało o nieuprawnionym dostępie do historycznych danych gabinetów lekarskich (do kwietnia 2024 roku) w systemach firmy MyDr: incydent może dotyczyć 18,8 mln osób i ponad 12 tys. placówek medycznych. Dane osób, których dotyczy, mają być przekazywane do serwisu bezpiecznedane.gov.pl. UODO radzi w takiej sytuacji rozważyć zastrzeżenie PESEL i ostrożnie analizować SMS-⁠y i e-maile; przy MyDr indywidualna skarga do UODO nie jest potrzebna, bo urząd sam przeprowadzi kontrolę.

Jak zapobiegać

• Zastrzeż PESEL zapobiegawczo: CERT Polska radzi rozważyć to bez czekania na wyciek.
• Nie rób zdjęć dokumentów i nie wysyłaj ich e-mailem, radzi BIK.
• Uważaj na fałszywe „powiadomienia o wycieku” z linkiem: po głośnych incydentach to częsty phishing.
• Podawaj PESEL i pełne dane tylko wtedy, gdy to naprawdę konieczne.
• Płatne Alerty BIK wysyłają SMS, gdy ktoś złoży wniosek o kredyt lub pożyczkę na Twoje dane. Zastrzeżenie PESEL jest bezpłatne.

Zastrzeżony PESEL nie przeszkadza Ci w codziennych sprawach, za to przeszkadza oszustom. Zrób to dziś, zanim ktoś inny zrobi coś na Twoje dane.