Wat is malware? De soorten, de signalen en hoe je het verwijdert

Malware komt van het Engelse malicious software: kwaadaardige software. De politie omschrijft het als software die computersystemen verstoort, gevoelige informatie verzamelt of toegang geeft tot systemen. In de volksmond heet alles een virus, maar een virus is maar één soort, al is het wel de bekendste. Het doel is volgens Veiliginternetten.nl meestal je persoonlijke gegevens, zoals bankgegevens, creditcardgegevens en wachtwoorden, om geld van je rekening te halen of identiteitsfraude te plegen.

De belangrijkste soorten

• Virus: infecteert bestanden en richt vaak schade aan.
• Worm: verspreidt zich direct over het netwerk.
• Trojaans paard (trojan): doet zich voor als iets anders dan het is, en richt dan schade aan of werkt als spyware.
• Ransomware: blokkeert je computer of de gegevens erop en vraagt geld om de blokkade op te heffen.
• Spyware: geeft gegevens van de gebruiker door aan anderen.
• Keylogger: registreert toetsaanslagen, muisbewegingen of wat er op het scherm staat.
• Rootkit: geeft een computerkraker toegang tot de computer.
• Adware: zet reclamesoftware op je computer en laat vaak pop-ups verschijnen.
• Scareware: probeert je te laten betalen voor het verwijderen van bedreigingen en waarschuwingen die nep zijn.
• Infostealer: verzamelt persoonlijke gegevens, zoals inloggegevens, en wist vaak zijn eigen sporen, waardoor je hem moeilijk vindt.

Hoe je malware oploopt

• Via een bijlage of link in een e-mail of sms. De Fraudehelpdesk ziet vaak sms'jes namens een koeriersbedrijf met een link, waarna je een app moet downloaden waar malware achter zit.
• Via websites, zoals sommige pornosites of sites met gratis mp3-bestanden, en via advertenties op websites.
• Via illegale software en downloads van onbetrouwbare websites.
• Via een gevonden of gekregen USB-stick: doe die niet zomaar in je computer, zegt de politie.
• Via apps. Veiliginternetten.nl raadt aan apps alleen te downloaden in een officiële appstore, zoals de App Store en Google Play, en ook dan kritisch te kijken naar de rechten die een app vraagt.

De signalen

Veiliginternetten.nl en Google noemen deze tekenen: je apparaat wordt merkbaar trager, loopt vaker vast of start vanzelf opnieuw op; je ziet pop-ups waar je niet om hebt gevraagd; je firewall of virusscanner staat soms ineens uit; je startpagina of zoekmachine is veranderd; er staat een werkbalk of extensie in je browser die je niet hebt geïnstalleerd; en vrienden krijgen vreemde e-mails van je. Vaak heb je niet eens door dat je bent geïnfecteerd, zegt de politie. Bij een infostealer kunnen verdachte inlogpogingen op je accounts of je bankapp het eerste teken zijn.

Zo verwijder je malware: de volgorde van de politie

1. Log uit op alle openstaande accounts en sessies op internet.
2. Verwijder cookies en tijdelijke internetbestanden.
3. Werk je virusscanner bij en scan je computer, of zet de computer terug naar de fabrieksinstellingen.
4. Verander pas daarna al je wachtwoorden. Niet eerder: dan kunnen criminelen via nog actieve malware je nieuwe wachtwoord zien.
5. Ben je geld kwijt? Neem contact op met je bank, meld het bij de Fraudehelpdesk en doe aangifte via 0900-8844. De politie vraagt soms toestemming om een kopie van je besmette systeem te maken, om de malware te onderzoeken.

Op een Windows-pc

1. Open Windows-beveiliging via het menu Start en kies Virus- & bedreigingsbeveiliging.
2. Kies onder Updates van virus- en bedreigingsbeveiliging de optie Controleren op updates.
3. Kies onder Huidige bedreigingen de optie Scanopties en daarna Volledige scan: die scant alle bestanden en programma's op je apparaat.
4. Komt de malware na elke herstart terug, kies dan Microsoft Defender Antivirus (offline scannen). De pc start opnieuw op en scant zonder Windows te laden, zodat hardnekkige malware zich moeilijker kan verbergen. De resultaten vind je daarna onder Beveiligingsgeschiedenis.
5. Heeft de malware blijvende wijzigingen aangebracht, stel je pc dan opnieuw in. Zet je bestanden bij voorkeur terug vanaf back-ups van vóór de besmetting die op een externe locatie stonden, zoals OneDrive: back-ups op de pc zelf kunnen al door de malware zijn gewijzigd.

Op een Android-telefoon

Zet Google Play Protect aan (Play Store > profielicoon > Play Protect > Instellingen > Apps scannen met Play Protect), installeer de beschikbare updates en verwijder apps die je niet vertrouwt of niet uit de Play Store hebt. Play Protect kan schadelijke apps ook zelf uitschakelen of verwijderen. Zie je daarna nog tekenen van malware, dan moet je je telefoon volgens Google misschien resetten.

Goed om te weten: is je computer besmet, dan mag je internetaanbieder je verbinding tijdelijk afsluiten, als dat in zijn algemene voorwaarden staat. Hij moet je vertellen waarom en je weer aansluiten zodra je computer veilig is, schrijft ACM ConsuWijzer.

Bij malware telt de volgorde: eerst uitloggen en schoonmaken, daarna pas nieuwe wachtwoorden.